2020-10-30 11:47:56 | Kun je voorspellen hoe de herfst gaat verkleuren?



Wandelend door de Ooijpolder, bij Nijmegen, viel vorige week op hoe groen alles nog was. Een paar lindebomen en populieren waren al wel vergeeld. Maar toch: was de herfstverkleuring niet wat laat dit jaar? En dat riep meteen een volgende vraag op: kun je die verkleuring voorspellen?

Volgens bioloog Arnold van Vliet van Wageningen University kan dat inderdaad. „Grofweg”, zegt hij. Van Vliet coördineert de Natuurkalender, die op basis van duizenden waarnemingen allerlei jaarlijks terugkerende verschijnselen in de natuur bijhoudt. Er is zeventig jaar aan data. In die tijd, vertelt Van Vliet, is bij de beuk het proces van verkleuren 9 dagen „naar achteren” verschoven. Het gebeurt dus later in het seizoen. Waarschijnlijke oorzaak is de klimaatopwarming.

Die 9 dagen is een gemiddelde, legt Van Vliet uit. Het verschilt erg per jaar. Bij de beuk, de eik en de witte paardenkastanje hangt de timing van verkleuring erg af van de gemiddelde septembertemperatuur, vertelt hij. En die lag dit jaar met 15,2 °C vrij hoog. Daarom is de verkleuring nu inderdaad vrij laat. „Mijn rekenmodel kwam een tijdje geleden uit op 29 oktober als moment dat de beukenbladeren 50 procent zijn verkleurd”, zegt hij. Voor de zomereik is dat 31 oktober. Hij benadrukt dat het een schatting is. „Als ik in mijn omgeving naar de beuken kijk, denk ik dat die 29ste oktober wat aan de late kant is.”

Timing van de bladval

Kun je behalve het tijdstip van verkleuring, ook de mate van verkleuring voorspellen? Hier wordt het lastiger, zegt Matteo Campioli van de Universiteit van Antwerpen. Hij onderzoekt de timing van de bladval, en de aanloop daarnaar. Hij weet dat de helderheid van de herfstkleuren van jaar tot jaar kan variëren. „Maar er zijn geen harde data over.”

Wat hij weet is dat bomen meer van het pigment anthocyaan aanmaken naarmate het temperatuurverschil tussen dag en nacht in de herfst groter is. Anthocyaan geeft een rood-paarse kleur. Het neutraliseert zuurstofradicalen. Of er bij een toenemend verschil tussen dag- en nachttemperatuur meer zuurstofradicalen ontstaan, weet hij niet. Ook Van Vliet moet het antwoord schuldig blijven. Hij weet wel dat anthocyaan na de eerste koude nachten (net boven het vriespunt) versterkt wordt aangemaakt. Het kan dat er dan meer bladschade is in de vorm van zuurstofradicalen. „Maar er is ook een hypothese die stelt dat een helderer rood blad plaaginsecten meer afschrikt.”

Volgende vraag. Heeft Amerika dan van die prachtige indian summers omdat de verschillen tussen dag- en nachttemperatuur in de herfst groot zijn? Ook dat weten beide ecologen niet. „Het kan ook met de soortensamenstelling te maken hebben, en het kleurenpalet”, zegt Van Vliet. In Nederland staan veel eiken, beuken, populieren, lindes. De eerste twee verkleuren vaak gelig, bruinig. De laatste twee vooral geel – het pigment xanthofyl geeft bladeren een gele kleur, het pigment caroteen zorgt voor een oranje kleur. In Amerika heb je ook veel esdoorns, Amerikaanse eiken en essen. „En die hebben juist dat intense rood”, zegt Van Vliet.

Campioli benadrukt dat er nog veel onbekend is over de factoren die van invloed zijn op de timing en de mate van herfstverkleuring. Daglengte speelt waarschijnlijk een rol. Temperatuur ook. „En wellicht de lichtfrequentie.” Van Vliet: „Het is een prachtig, complex samenspel van nog niet helemaal begrepen factoren.”



Klink hier om het artikel te lezen

Bronvermelding: NRC

Leave a Reply